Toprakların Büzülme Faktörlerinin Bulunması
TOPRAKLARIN BÜZÜLME FAKTÖRLERİNİN BULUNMASI
1 — KAPSAM:
Bu metot, toprağın aşağıda verilen özelliklerinin saptanması içerir.
1 — Büzülme Limiti
2 — Büzülme Oranı
3 — Hacim Değişmesi
4 — Doğrusal Büzülme

HACİMSEL BÜZÜLMENİN BULUNMASI

2 — KULLANILAN ALETLER :

2.1 — Buharlaşma Kapları: Biri yaklaşık olarak 11.5 cm. diğeri 15 cm çapında İki porselen pota (buharlaşma kabı).

2.2 — Spatula : Yaklaşık olarak 7.5 cm uzunluğunda ve 2.0 cm eninde bir spatula.
2.3 — Büzülme Kabı: 1.3 cm yüksekliğinde ve 4.5 cm çapında, düz tabanlı, sıcaklıkla hacmi değişmeyen metalden (Nikel. Bakır Alaşımı) veya porselenden
yapılmış bir kap.
2.4 — Çelik Cetvel: 30.5 cm uzunluğunda, bir tarafı kesici olan cetvel.
2.5 — Cam Kap : 5 cm çapında ve 2.5 cm yüksekliğinde bir cam kap. Kabın üst kenarlarının tabana paralel, yuvarlak ve düzgün olması gerekir.
2.6— Cam Plaka: Kurutulmuş toprak numunesini cıvaya batırmak için kullanılan üç tane Sivri metal uçlu cam plaka,
2.7 — Cam ölçü Kabı: 25 ml kapa siteli ve 0.2 ml hassasiyette derecelendirilmiş bir cam mezür.
2.8 — Terazi: 0.01 g hassasiyette bir terazi.
2.9 — Büzülme Limiti Aleti: Deney için özel olarak hazırlanmış numunenin hacminin ölçümünde kullanılan, pille çalışan, mikrometreli bir alet. (Not. 1)

DENEY METODU
3.1 — Numunenin Hazırlanması
Likit limit deneyinde numunelerin kum ve yaş hazırlanması kısmında (Bölüm 3.1) belirtildiği şekilde hazırlanan malzemenin 0.425 mm elekten geçen kısmından, İyice karıştırılarak 30 gram kadar malzeme alınır.
3.2 — Deneyin Yapılışı:
a) Numune 11.6 cm'lik buharlaşma kabına konur ve toprağın İçindeki bütün
boşluktan tamamen dolduracak kadar su İlave edilerek iyice karıştırılır. Ufalanabilir topraklarda İstenen kıvamlılığa ulaşabilmek İçin gerekli su miktarı, o to
prağın likit limitine eşit veya ondan biraz fazladır. Plastik topraklarda İse iste
nen, kıyamlılığı teşkil için likit limitten % 10 kadar daha fazla su ilave etmek gerekir.
b) Toprak - Su karışımının (çamurun) kaba yapışmasını önlemek için büzülme kabının iç yüzeyi ince bir vazelin veya başka bir koyu yağ tabakası ile kaplanır. Büzülme kabının hacminin üçte-biri-oranında çamur, kabın ortasına spatula İle, konur. Kabı sert bir düzleme hafif darbelerle vurmak suretiyle çamurun kenarlara akışı ve içerisindeki bütün hava kabarcıklarının yüzeye çıkması sağlanır
Büzülme kabı, yukarıda anlatılan tarzda, çamurla 3 eşit tabakada doldurulur ve çamur, kabın kenarlarından taşıncaya kadar kap darbelerle sert düzleme vurulur. Fazla çamur spatulayla alınır ve kabın dışına yapışan bütün çamur lekeleri

c) doldurulan, cetvelle düzeltilen ve silinip temizlenen kap hemen tartılarak ağırlığı deney formuna kaydedilir. Büzülme kabına doldurulup tesviye edilen çamur rengi açılıncaya kadar oda sıcaklığında kurutulur. Daha sonra 110°C*deki fırında sabit ağırlığa gelinceye kadar kurutulur ve soğuduktan sonra tartılarak ağırlığı deney formuna yazılır.
Büzülme kabının hacmi, yani deneyi yapılan çamurun hacmi, kabı taşıncaya kadar cıva ile doldurarak ve kabın üzerine cam plaka iyice bastırılıp kaldırıldıktan sonra kabın içinde kalan cıva tartılarak ağırlığı civanın yoğunluğuna (13.65) bölünmek suretiyle bulunur. Bulunan bu değer, yaş toprağın hacmi olarak deney formuna İşlenir.
d) Fırında kurutulmuş numunenin hacmi de, cıva ile doldurulmuş cam kap yardımı İle bulunur. Taşan cıvanın içerisinde toplanmasına yarayan 15.0 cm'lik buharlaşma kabının içine cam kap konur ve taşıncaya kadar cıva İle doldurulur, fazla cıva yukarıda anlatılan tarzda üç sivri ucu olan cam plaka kabın üzerine İyice bastırılarak buharlaşma kabına alınır. Kabın dış kısmına yapışan cıva tama men temizlendikten sonra fırında kurutulmuş numune büzülme kabında çıkartılarak civanın üstüne yerleştirilir. Numune, civanın içerisine cam plakanın sivri uçtan de Şekil - 20 de gösterildiği tarzda itilir ve plaka kabın üzerine iyice bastırılır. Kurutulmuş çamurun altında ve üstünde hiç hava kabarcığı kalmaması için, cam plaka sağa sola hareket ettirilir. Numunenin civanın içerisine batırılması ile taşan buharlaşma kabında toplanan civanın hacmi, taşan cıva tartılıp ağırlığı 13.65'e bölünerek bulunur ve bu değer de kuru numunenin hacmi (Vo) olarak deney formuna işlenir.

4 — HESAPLAR
4.1 — Su İçeriğinin Hesabı
:
Toprağın kaba yerleştirildiği zamanki su içeriği, toprağın kuru ağırlığının yüzdesi olarak ifade edilir ve aşağıda gösterildiği gibi hesaplanır:
W-Wo
w = x 100 burada:
Wo
w = Toprağın büzülme kabına konduğu andaki su içeriği (%)
W = Yaş numunenin ağırlığı
Wo= Kuru numunenin ağırlığı
4.2 — Büzülme Limitinin Hesabı:
a) Büzülme Limiti (S), hacimsel büzülmenin bulunmasından elde edilen değerlere dayanarak aşağıdaki formülden hesap edilir;
V-Vo
S = w — x100
Vo
Bu formülde:
S = Büzülme limiti
W = Numunenin su İçeriği (%)
V = Yaş numunenin hacmi
Vo = Kuru numunenin hacmi
Wo = Kuru numunenin ağırlığı
b)
Eğer numunenin gerçek yoğunluğu (G) ve büzülme oranı (R) biliniyorsa,
büzülme limiti şu formülden de hesaplanabilir:
S=(1/R—1/G)x100
4.3 — Büzülme Oranının Tanımı ve Hesabı:
a) Tanımı : Bir toprağın büzülme oranı, o toprağın hacimsel değişmesinin bu değişmeyi meydana getiren su yüzdesindeki değişmeye oranı olarak tanımlanır.
b) Hesabı: Büzülme oranı (R), hacimsel büzülmenin hesaplanması için el de edilen verilerden faydalanarak, aşağıdaki formülden bulunur:

R = Wo
Vo
4.4 — Hacimsel Değişmenin Hesabı :
e) Tanımı: Bir toprağın hacimsel değişmesi, su miktarı belli bir yüzdeden büzülme limitine düştüğü anda toprakta meydana gelen hacimsel azalma olarak tanımlanır.
b) Hesabı; Hacimsel değişme ( ∆ V), hacimsel büzülmenin bulunmasında elde edilen verilerden faydalanarak, aşağıdaki formülden hesaplanır.
V =(W-S)R Hacimsel değişmeyi
W = Verilen su içeriğini göstermektedir.
Hacimsel değişme, arazi su içeriğinden (toprağın arazide bulunan tabii rutubetin den) faydalanmak suretiyle de aşağıda gösterildiği tarzda hesaplanır:
V-(Wo-S)R
Bu formülde:
V = Hacimsel değişmeyi Wo =Arazi su İçeriğini göstermektedir.
4.5 — Doğrusal (LİNEER) Büzülmenin Hesabı:
a) Tanım : Bir toprağın doğrusal büzülmesi, su miktarının belli bir yüzdeden büzülme limitine düşmesiyle toprakta meydana gelen bir yöndeki büzülmeye denir.
b) Hesap: Doğrusal büzülme (L2), aşağıdaki formülden, fakat genel olarak Form 5'deki grafikten hesaplanır.

L2 = 100 (1-3 100 )
∆V+100
Not 1= Büzülme limiti aleti (Şekil - 19) ite numunenin hacim değişimi, aşağıda verildiği şekilde kolayca bulunabilin Deneye başlamadan Önce, üç ayak vidalan yardımıyla aletin ayan yapılır ve aletin çalışır durumda olup olmadığı kontrol edilir. Alet haz nesine cıva doldurulur, numunenin konacağı cıva dolu hazneye indirilir ve mikrometre ayarlanır. Aletin lambasının yandığı anda mikrometre ayarlamasına son verilir ve mikrometre okuması alınır. Kafes tekrar yukarı çekilir ve daha Önceden tartılmış, olan numune, kafes İçine yerleştirilerek tekrar cıva dolu Hazneye İndirilir. Lamba yanana kadar mikrometre ayarı yapılır ve yandığı andaki okuma alınır, iki okuma arasındaki fark numunenin hacmini verir. 2 saatte bir okumalara devam edilir ve her okumadan sonra numune tartılır. Hacimsel değişme durana kadar okumalara devam edilir. Hacimsel büzülmesi durmuş olan numune, 12 - 24 saat kadar 110o C'Iik fırında kurutulur ve son ağırlığı ile hacmi ölçülür. İlk ve son okumalar arasındaki fark, hacimsel değişmeyi verir.
Not 2 = Her toprak numunesinin 3 ayrı büzülme deneyi yapılır ve bulunan değerlerin ortalaman alınır. Ancak deneylerin doğru olduğunu saptayabilmek İçin her üç numuneden bulunan büzülme limitleri arasındaki fark, % 2'den fazla olmamalıdır.

Yorumlar (0)add
Yorum yazın
Yazı Alanını Küçült | Yazı Alanını Büyüt

busy
 
S  0  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15 - NBA - NBA Forum
Reklam Gizlilik Politikası